سال و قيمت عليق است . آزادى انتخاب اين همه راهها به مسافر تازه‌وارد وانمود خواهد كرد در كشورى كه طرق عادى مسافرت وجود ندارد ، اما بر طبق قاعده نيك قادر است براى رسيدن به مقصد هريك از راههائى را كه دلخواه اوست انتخاب كند . فقدان حصار و علامات و پرچين و خندق بين اراضى و املاك ( غير از راه آبها ) ميان زمين‌هاى مزروع يا بيابان‌هاى سنگلاخ كه به اين جهت قادر است از هر طرف تا چندين ميل چهارنعل بتازد به مسافر در سرزمين ايران آزادى عمل بيشترى از ساير كشورهاى جهان مىدهد . در راههاى درشكه‌رو كه معمولا محل رفت‌وآمد است مدت مسافرت از رشت تا تهران بنابر ميزان سرعتى كه طى منازل اول در موقع اسب‌سوارى رعايت شده باشد سه تا چهار روز است . مدت مسافرت - اين طريقهء اصلى و آسان‌ترين راه رسيدن به پايتخت مملكت از طرف درياى خزر مىباشد . در صورت استثنائى شرايط مساعد و ارتباط - دادن كامل ترن و كشتىها ، سفر از لندن به تهران در ظرف دو هفته مقدور خواهد بود و در اكثر موارد روىهمرفته بيش از سه هفته طول مىكشد . حال مىپردازم به جاده‌اى كه از راه شمال غربى به خاك ايران مىرسد و مقصد شهر عمدهء تجارتى تبريز است كه از آنجا از طريق قزوين با سرويس پستى به تهران مىروند ، مسافت تا تبريز 360 ميل است . 2 - جادهء طرابوزان - تبريز - از جاده‌هائى كه در اين خط سير هست دوتا از آنها يكى راه كاروانى است كه كالاى تجارتى غير از اجناس روسى را حمل و نقل مىكند و براى آنكه از عوارض سنگين گمركى باطوم و كرايهء حمل بار راه‌آهن ماوراء قفقاز اجتناب شده باشد از بندر تركيه يعنى طرابوزان كه در گوشهء جنوب شرقى درياى سياه است شروع و از آنجا در جاده‌اى كه ناهموار و دشوار است راه تا تبريز 500 ميل است . اين جاده كه من شرح آن را در فصل مربوط به تجارت ايران باز خواهم گفت و در نيمهء اين قرن غالبا بوسيلهء بازرگانان انگليسى اختيار شده است بخصوص